Inkuru ya BBC ivuga ko ibikomoka ku nyanya byo mu Butaliyani bigurishwa n'amaduka atandukanye yo mu Bwongereza bisa nkaho birimo inyanya zihingwa kandi zigatoragurwa mu Bushinwa hakoreshejwe imirimo y'agahato.
Isuzuma ryakozwe na BBC World Service ryagaragaje ko muri rusange, ibicuruzwa 17, ibyinshi muri byo bikaba ari ibirango byabyo bigurishwa mu maduka yo mu Bwongereza no mu Budage, bishobora kuba birimo inyanya zo mu Bushinwa.
Hari abavuga ko izina ryabo ari "Ubutaliyani" nka Tesco's 'Italian Tomato Purée', mu gihe abandi bafite izina ry'Ubutaliyani, nk'iry'ibinyabutabire bibiri bya Asda bivuga ko birimo 'inyanya zo mu Butaliyani zatetse' na Waitrose's 'Essential Tomato Purée', yiyita 'Italian tomato puree'.
Amasoko akomeye yapimwe ibicuruzwa byayo na BBC World Service arahakana ibi byavuye muri ubu bushakashatsi.
Mu Bushinwa, inyanya nyinshi zikomoka mu karere ka Xinjiang, aho umusaruro wazo ufitanye isano n'imirimo y'agahato ikorwa n'aba Uyghur n'abandi bantu biganjemo abayisilamu.
Umuryango w’Abibumbye (Loni) ushinja Leta y’Ubushinwa iyicarubozo n’ihohoterwa ry’aba bantu bake, u Bushinwa bubona nk’ikibazo cy’umutekano muke. Ubushinwa buhakana ko buhatira abantu gukora mu nganda z’inyanya kandi buvuga ko uburenganzira bw’abakozi babwo burengerwa n’amategeko. Nk’uko BBC ibitangaza, Ubushinwa buvuga ko raporo ya Loni ishingiye ku 'makuru atari yo n’ibinyoma'.
Ubushinwa bweza hafi kimwe cya gatatu cy'inyanya ku isi, aho agace ka Xinjiang mu majyaruguru y'uburengerazuba kazwiho kuba ahantu heza ho guhinga iki gihingwa. Ariko, Xinjiang nayo yagenzuwe ku isi yose bitewe na raporo z'ihohoterwa ry'uburenganzira bwa muntu, harimo n'abafunzwe kuva mu 2017.
Nk’uko imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu ibivuga, aba Uyghur barenga miliyoni bafungiwe mu gihugu Ubushinwa buvuga ko ari 'inkambi zo kongera kwigisha'. Ibirego byagaragaye bigaragaza ko bamwe mu bafunzwe bakoreshejwe imirimo y'agahato, harimo no mu mirima y'inyanya ya Xinjiang.
BBC iherutse kuvugana n'abantu 14 bavuze ko bagiye bahura cyangwa babona imirimo y'agahato mu musaruro w'inyanya muri ako karere mu myaka 16 ishize. Umwe mu bahoze ari imfungwa, wavuze izina ry'irihimbano, yavuze ko abakozi basabwaga kuzuza ibiro bigera kuri 650kg ku munsi, hamwe n'ibihano ku bananiwe.
BBC yagize iti: “Biragoye kwemeza izi nkuru, ariko zirahuye, kandi zigaragaza ibimenyetso byatanzwe muri raporo ya Loni yo mu 2022, ivuga ku iyicarubozo n’imirimo y’agahato mu bigo by’imfungwa muri Xinjiang”.
Mu gukusanya amakuru yerekeye ubwikorezi aturutse hirya no hino ku isi, BBC yavumbuye uburyo inyanya nyinshi zo muri Xinjiang zijyanwa mu Burayi - hakoreshejwe gari ya moshi zinyuze muri Kazakisitani, Azerubayijani no muri Jeworujiya, aho zijyanwa mu Butaliyani.
Bamwe mu bacuruzi, nka Tesco na Rewe, basubije bahagarika ibicuruzwa byatanzwe cyangwa babikuramo, mu gihe abandi, barimo Waitrose, Morrisons, na Edeka, batemeranyije n'ibyavuye mu bushakashatsi kandi bakora ibizamini byabo, bivuguruza ibyavuzwe. Lidl yemeje ko yakoresheje inyanya zo mu Bushinwa mu gicuruzwa cyagurishijwe igihe gito mu Budage mu 2023 kubera ibibazo by'ibicuruzwa.
Ibibazo byabajijwe ku bijyanye n'uburyo Antonio Petti, ikigo gikomeye cyo mu Butaliyani gitunganya inyanya, akorera mu isoko. Inyandiko zigaragaza ko ikigo cyakiriye ibiro birenga miliyoni 36 by'umusemburo w'inyanya bivuye muri Xinjiang Guannong n'amashami yayo hagati ya 2020 na 2023. Xinjiang Guannong ni ikigo gikomeye mu Bushinwa, kikaba gitanga inyanya nyinshi ku isi.
Mu 2021, rumwe mu nganda z'itsinda rya Petti rwagabweho igitero na polisi ya gisirikare y'Ubutaliyani ikekwaho uburiganya - byatangajwe n'ibinyamakuru byo mu Butaliyani ko inyanya z'Abashinwa n'izindi zo mu mahanga zemejwe nk'iz'Abataliyani. Nyuma y'umwaka umwe habayeho igitero, urubanza rwaciwe mu rukiko.
Mu ruzinduko rwihishwa mu ruganda rwa Petti, umunyamakuru wa BBC yafashe amashusho agaragaza utudomo twanditseho ko turimo inyanya za Xinjiang Guannong zo muri Kanama 2023. Petti yahakanye ko Xinjiang Guannong iherutse kugura, avuga ko yaherukaga kuyitumiza mu 2020. Iyi sosiyete yemeye ko yaguze inyanya za Bazhou Red Fruit, ifitanye isano na Xinjiang Guannong, ariko ivuga ko izahagarika gutumiza ibicuruzwa by’inyanya mu Bushinwa no kunoza uburyo bwo kubigurisha.
Umuvugizi wa Petti yabwiye BBC ko iyi sosiyete “ntiyigeze ikoresha imirimo y’agahato.” Ariko, iperereza ryagaragaje ko Bazhou Red Fruit isangiye nimero ya terefone na Xinjiang Guannong, n’ibindi bimenyetso, birimo isesengura ry’amakuru yo kohereza ibicuruzwa, bigaragaza ko Bazhou ari sosiyete yayo y’amasasu.
Umuvugizi wa Petti yongeyeho ati: “Mu gihe kizaza ntabwo tuzatumiza ibicuruzwa by’inyanya mu Bushinwa kandi tuzakomeza gukurikirana ababicuruza kugira ngo tumenye neza ko uburenganzira bwa muntu n’ubw’abakozi bwubahirizwa”.
Amerika yashyizeho amategeko akaze yo guhagarika ibicuruzwa byose byoherezwa mu mahanga muri Xinjiang, mu gihe Uburayi n'Ubwongereza byafashe ingamba zoroshye, zemerera amasosiyete kwigenzura kugira ngo imirimo y'agahato idakoreshwa mu micungire y'ibicuruzwa.
Ibyavuye mu bushakashatsi bishimangira akamaro ko gukoresha uburyo buhamye bwo gukurikirana ibintu ndetse n'imbogamizi zo gukomeza gukorera mu mucyo mu miyoboro y'ibicuruzwa ku isi. Kubera ko EU ishyiraho amategeko akaze ku mirimo y'agahato mu miyoboro y'ibicuruzwa, kwishingikiriza k'Ubwongereza ku kwigenzura bishobora kwiyongera.
Igihe cyo kohereza: Ugushyingo-05-2025




